يُسْتَحَقُّ الثَّوابُ وَ الْعِقابُ . « 1 » اگر چه خداوند سبحان از خود آنها به آنها آگاهتر است ، ولى آزمايش براى اين است كه كارهايى كه سزاوار ثواب و اعمالى كه موجب كيفر است آشكار گردد . در واقع خداوند مىخواهد به واسطهء آزمايش ، صفات درونى انسان را مبدل به اعمال انسانى كند كه از قوّه به فعل برسد و استعدادها شكوفا شود تا معيار ثواب و عقاب قرار گيرد . پس امتحان و آزمايش پروردگار متعال قطعى و حتمى است و جاى هيچ گونه شك و ترديدى نيست امّا آيا اين آزمايش همگانى است يا محدود به افراد يا طبقهء خاصى از جامعه مىباشد ؟ با دقت در احوالات حيات جهان هستى و بررسى جوانب خلقت آفرينش ، به اين نتيجه خواهيم رسيد كه چون هدف از خلقتِ جهان ، تكامل و پرورش استعدادها مىباشد ، اين امتحان شامل تمامى مخلوقات است ، حتى درختان نيز استعدادهاى نهفته خود را آشكار مىكنند كه ميوه مىدهند ، پس فرقى بين موجودات نيست و همه مورد آزمايش خداوند هستند . از افرادى عادى گرفته تا پيامبران و امامان و اولياى الهى . آرى ، ممكن است نوع آزمايش‌ها متفاوت باشد ، نسبت به بعضى سخت يا بعضى آسان ، بعضى با نعمت ، بعضى با بدى و مصيبت . امّا آنچه در اين جا بيشتر بايد مورد توجه باشد اين است كه : آزمايش خداوند حتمى است و شامل تمامى افراد مىشود ، چه كنيم كه از اين آزمايش‌ها سربلند بيرون بياييم .

--> ( 1 ) - نهج البلاغه : حكمت 93 .